خبر فوری
محتوای این برنامه در حوزه جغرافیایی شما در دسترس نیست

کتاب اینترنتی بهشت زهرا به ۱۲ زبان زنده دنیا

نظرها
کتاب اینترنتی بهشت زهرا به ۱۲ زبان زنده دنیا
اندازه متن Aa Aa

بدون شک حوادث پس از انتخابات ۸۸ برگی بر تاریخ جنبش های اجتماعی ایران افزود. تا بحال هم کتب تحلیلی و ویدیوهای مختلفی در این مورد از سوی هنرمندان ایرانی و غیر ایرانی نگاشته و تنظیم شده است. اماشاید جای یک کتاب داستانی مصور در این میان خالی بود. دو هنرمند ایرانی و عرب امیر و خلیل این نقصان را در ادبیات داستانی ایران جبران کرده‌اند. آنها به دلایلی که بر کسانی که درکشورهایی با حکومت های تمامیت خواه زندگی می کنند، روشن است، نمی خواهند هویت آنان روشن شود. داستان «بهشت زهرا» ابتدا از سوی انتشارات فرست سکند (First Second) به زبان انگلیسی در اینترنت منتشر شد. ناشر اصرار داشت که نسخه اینترنتی آن منتشر شود تا فاصله کار و ارائه آن زیاد نباشد و قرار بود فقط به زبان انگلیسی منتشر شود. اما در عرض دو هفته ناشران بزرگ اروپایی آمادگی خود را برای ترجمه و انتشار آن اعلام کردند و نسخه اینترنتی به ۱۲ زبان زنده دنیا منتشر گشت. نسخه چاپی آن تاکنون به زبان های انگلیسی، آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و اسپانیولی به صورت کتاب منتشر شده است.

داستان خطی

داستان بهشت زهرا داستان خطی است. مادری به نام زهرا بدنبال فرزند گمشده اش مهدی است که در تظاهرات انتخابات ۸۸ گم شده. او می خواهد ببیند بر سر پسرش چه آمده، چگونه می تواند او را پیدا کند. امیر نویسنده کتاب: «می خواستم نشان دهم دستگاه قضایی ایران چه خیانت عمیقی به باورهای دینی مردم، به حقوق شهروندی شان، به شخصیت و فرهنگشان کرده اند. هر خانواده ایرانی اگر فرزندش در این سیستم گم شود نمی داند چگونه از دهان این اژدها او را بیرون بکشد. ولی خانواده ها می رفتند روبروی زندان اوین و فریاد الله اکبر می کشیدند، یکی از هدف های من این بود نشان دهم با وجود این فشارها مردم از مقاومت دست بر نمی دارند، شخصیت شان این اجازه را نمی دهد که بی عدالتی را قبول کنند.»

امیر نویسنده جوانی است که رازها، آمال ها و آرزوی مادران ایرانی را در شخصیت اصلی یعنی زهرا به تصویر کشیده. الهام دهنده او چهره مادران ایرانی که در یوتیوب منتشر می شد بود. امیر«در چهره آنها خشم، ناراحتی، غم ، گریه، خاک، حرارت و همه آن فشارهای وحشتناکی که مادری فرزندش را دفن می کند نهفته بود. در حقیقت با آن دفن کردن او را مجبور میکنند این جنابت را تا حدی قبول کند و از آن چشم پوشی کند. بعنوان یک نویسنده با تخیلی که دارد وصف این درد و زجر کار مشکلی نبود. آدم را مثل برق می گرفت. مثلا چهره ندا وقتی که در دنیا پخش شد. همه را از زن و مرد و بدون توجه به ملیت افراد، همه را تکان داد. با این حرکت مردم ایران، چهره ای که جهانیان از ایران داشتند که این کشور تروریست پرور و گروگان گیراست شکسته شده و طبیعتا این کار بر هنرمندان نیز تاثیر می گذارد.»

داستان و روند کار

خلیل یک هنرمند مجسمه ساز و طراح است. امیر در ابتدا کتاب را بطور کامل نوشت. سپس خلیل طراحی و نقاشی آنرا بر اساس نوشته های نویسنده طراحی نمود. امیر نویسنده کتاب:«خلیل نقاشی ها را بصورت ایمیل برای من می فرستاد، مثلا من می گفتم دست بسیجی را روی موتور نشان بده، و ما قدم به قدم اینگونه جلو رفتیم. داستان برای ما خیلی روشن بود می دانستم از کجا می خواهم شروع کنم وبه کجا بروم. تک تک پنل ها از روی حوادث و چهره هایی است که در ایران اتفاق افتاده، سعی کردیم عکس های واقعی را استفاده کنیم. اساسا نویسندگان بهشت زهرا خود مردم ایران هستند و ما فقط یک آینه بودیم که بخشی از آنرا ضبط کردیم.»

کار بر روی لحظه ها

در کتاب روی لحظه ها کار شده است. مثلا موارد کوچکی که تاثیری عمیق بر روی داستان و ارزش هایی که در آن است دارد، برای مثال لنگه کفشی که داخل یک جوی آب است می تواند بسیار حرفها بزند. لحظه ها اهمیت فوق العاده ای دارند، از زبان امیر می شنویم «وقتی ندا تیر خورد، نوری که از چشمش به بیرون می تابید، آن لحظه که پلک زد، پلک چشمش آنقدر دردناک بود. جوانی در جلوی چشم آدم از بین می رود و دیدم وظیفه دارم آنرا حس کنم و این لحظات در وجود آدم جا نمی گیرند و مهم بود. فکرمی کنم برای هر نویسنده ای اهمیت دارد و ظرافت مردم ایران را نباید فراموش کرد»

اسامی شخصیت ها

انتخاب اسامی شخصیت ها در داستان خود بازگو کننده بخشی از شخصیت داستان است. بخش بزرگی از افرادی که در انتخابات ۸۸ شرکت داشته اند، جوان و از طبقه متوسط بودند، به همین دلیل اسامی آنان خیلی رنگارنگ و حتی کمتر مذهبی بود، ولی اسامی شخصیت های کتاب به اسامی سنتی و مذهبی نزدیک تر است .امیر در این باره معتقد است:«بهشت زهرا اسم شخصیت اصلی است انتخاب زهرا بازی های مختلفی داشته مثل زهرا کاظمی که روزنامه نگاری بود که پس از سالها مهاجرت در زمان ریاست جمهوری خاتمی به ایران آمد و در بازجویی ها بر اثر ضرب وشتم کشته شد یا خود بهشت زهرا. در مورد انتخاب اسم مهدی، به هر حال فرهنگ ما تا حدی سنتی است اسم مهدی اسم مهم و مطرحی است.شاید به نام اوست که جمهوری اسلامی هنوز پابرجاست. چنین جمهوری وقتی فرزندان خودش را از بین می برد چگونه می تواند نگهبان باورهای مذهبی مردم باشد. شخصیت دیگری در داستان است به نام سپیده که معشوقه یکی از زندانبانان اوین است. انتخاب‌ این نام بازی با لغت سپید بود. اسامی بار معنایی خاصی دارند. مثلا در آلمان کسی اسم پسرش را آدلف نمی گذارد چون اسم هیتلر بود. این موضوع نشان می دهد یک شخصیت چگونه می تواند یک اسم را از بین ببرد.»

تحقیق در مورد شخصیت ها

پایه تحقیق کتاب عمدتا از آرشیو بنیاد برومند برگزیده شده که موسسه ای حقوق بشری در واشنگتن است. آنها در ده سال اخیر داستان تک تک ایرانیان را که دستگیر و وارد زندان اوین شده اند، اعدام یا شکنجه شده اند، همه را حفظ کرده اند. آرشیوی که تاریخ تلخ این دوران را نگهداری کرده و این کار در آینده اهمیت فوق العاده ای دارد. نویسنده کتاب :«این مدرک تاریخی پر ارزش است که ایرانیان بتوانند با تاریخ تاریک و تلخ این سی سال روبرو شوند. بزرگترین دینی که دارم به آنهاست که نگذاشتند خاطرات این عزیزان از بین برود.»
در پایان کتاب نام ۱۶۹۰۱ نفر که از ابتدای انقلاب در ایران در زندان ها و یا در خارج از زندان ها کشته شده اند با کمک بنیاد برومند درج شده است.»

تاثیر کتاب پرسپولیس از مرجان ساتراپی

نویسنده هر دو کتاب پرسپولیس و بهشت زهرا در نوجوانی ایران را ترک کردند ولی پیوند عمیشقان با ایران هرگز قطع نشد.نویسنده کتاب بهشت زهرا، امیر در سن ۱۲ سالگی ایران را ترک کرد و در آمریکا در رشته تاریخ به تحصیل پرداخت. یکبار پس از دو دهه حدود ده سال پیش به ایران بازگشت. او حسی عمیق برای ایران و ایرانی قایل است و بر این باور است که حس وظیفه و همبستگی وی را با ایران پیوند می دهد. ارتباط ایرانیان داخل و برون مرز بطور سیتماتیک وجود دارد. داستان ها دراین میان جاری است و مردم ایران با تلفن های همراهشان تاریخشان را ثبت کردند. امیر ادامه می دهد :«حکومت سعی کرد جمعیت معترض را نادیده بگیرد، خس و خاشاک عنوان کردن مردم با آن فرهنگ کهن برای مردم خیلی گران تمام شد و من هم یکی از این مردم»

نگاه های مشابهی بین کتاب پرسپولیس از مرجان ساتراپی و کتاب بهشت زهرا وجود دارد. هر دو کتاب مصور و در مورد تاریخ ایران در دوران حکومت اسلامی است. با این تفاوت که ساتراپی زندگی خودش را دستمایه داستان کتاب قرار داده و نوعی خاطره نگاری نیز محسوب می شود. ولی امیر از وقایع خاص ایران پس از انتخابات ۸۸ بهره برده و اساس داستان او خاطره نگاری شخصی نیست و می توان زهرا ها و مهدی های زیادی را در ایران امروز یافت. امیر در مورد تاثیر کتاب پرسپولیس می گوید:«کار مرجان در من اثر عمیقی گذاشت.کار ساتراپی صدای نسل ما بود با این تفاوت که او با روش و منش خود، با هنر و شخصیت خاص خود این کار را کرد. تفاوت های این کار آن است که بهشت زهرا خاطره نویسی نیست. در مورد یک اتفاق تاریخی است. من با هدف حقوق بشری این کار را انجام دادم.»

گزارش از پانته آ بهرامی