خبر فوری
محتوای این برنامه در حوزه جغرافیایی شما در دسترس نیست

روایت چهار دهه مقاومت و سانسور: صدای زنان قدغن

نظرها
عکس از ایرنا
عکس از ایرنا
اندازه متن Aa Aa

دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد در ایران کنسرت حمید عسگری را به حالت تعلیق درآورد. دلیل تعلیق کنسرت تک‌خوانی کوتاه یکی از نوازندگان زن با عسگری بوده که در اطلاعیه ارشاد از آن «تخلف گروه حمید عسگری از مجوز در اجرای اخیر» یاد شده است. در ویدیوهای منتشر شده از این کنسرت نگین پارسا نوازنده گیتار برای مدت کوتاهی تک‌خوانی داشته‌است. آنچه بر اساس تفسیر رسمی شرع در ایران قدغن و حرام است. در فتوای برخی از مراجع تقلید به صراحت حرام بودن تک‌خوانی زن و حتی گوش دادن به صدای زنان مطرح شده است. ماجرای لغو کنسرت عسگری نخستین تلاش نهادهای رسمی در ایران برای حذف صدای زنان نیست. بارها و بارها در سال‌های گذشته در گوشه‌و کنار ایران کنسرت‌هایی به خاطر همراهی خوانندگان و یا نوازندگان زن در گروه‌های موسیقی لغو شده یا بی‌حضور زنان ادامه یافته است.

پتانسیل شبکه‌های اجتماعی

زنان در ایران بر اساس مسائل شرعی و رویه‌های ساختاری و عرف حاکم بر وزارت ارشاد و دیگر نهادهای رسمی نمی‌توانند تک‌خوانی کنند. آنها اغلب به عنوان زیرصدا و گروهی آواز می‌خوانند. در سال‌های اخیر و با رشد شبکه‌های اجتماعی در ایران امکان آوازخوانی و پخش آن برای زنان آسان‌تر شده است.

برای نمونه سولماز بدری از جمله خوانندگان جوان زنان ایران همواره در صفحه فیس‌بوک و اینستاگرام خود گاهی برخی اجراهای فردی و گروهی‌اش را منتشر می‌کند. او در سالروز تولد استاد شجریان به دور از همه محدودیت‌های موجود ویدیویی از خودش ضبط کرد و در شبکه اینستاگرامش منتشر کرد. ویدیویی به یاد استادش محمدرضا شجریان. او پیش از این گفته بود در کارگاه‌های آموزشی شجریان نکته‌های ریز و مهی را آموخته که به او در بهبود آوازخوانی کمک فراوانی کرده است.

با این حال زنان کماکان نمی‌توانند در هیچ سالن و مکان رسمی اجرای تک‌خوانی داشته باشند مگر برای گروهی دیگر از زنان.

کارگاه آموزش آواز شجریان برای زنان

مشکلات پیش روی زنان در حوزه آواز اما در همه این سال‌ها مانع پیشرفت و فراگیری آواز در جامعه زنان ایرانی نشده و آنها اغلب پای ثابت کلاس آواز استادان شناخته شده در ایران هستند. برای نمونه استاد محمدرضا شجریان در یکی از دوره‌های آموزشی خود به حدود ۴۰ زن آموزش آوازخوانی داد. اجرای کنسرت موسیقی با صدای زنان در ایران در حال حاضر تنها برای زنان امکان‌پذیر است. حسین علیزاده نیز از جمله نخستین افرادی است خوانندگان زن در اجرای کنسرت‌هایش سهیم بودند، از جمله اجرای اثر «به تماشای آب‌های سپید« با همراهی افسانه رثایی و ژیوان گاسپاریان. او در اعتراض به محدودیت‌ها و تفکیک‌ها گفته بود: «در جشنواره‌ای که بخش زنان را از مردان تفکیک کند، حضور نخواهم داشت. حتی اگر صدای خانم‌ها در آلبوم‌های‌ ما کمی بالاتر باشد مجوز نمی‌دهند.» در این گزارش نگاهی انداخته‌ایم به برخی کنسرت‌ها و برنامه‌های موسیقی که به دلیل اجرای زنان در کنسرت یا آوازخوانی آنها با مشکلاتی مواجه شده است.

به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید

همایون کنسرت‌اش را لغو کرد

لغو کنسرت‌های موسیقی به دلیل حضور زنان از سوی افراد واکنش‌های مختلفی داشته است. برخی به خواسته مسوولان تن می‌دهند و برخی نیز تصمیم می‌گیرند اجرای کنسرت را به طور کل لغو کنند. اسفند سال ۸۸ کنسرت همایون شجریان در تبریز لغو شد. در گروه موسیقی همنوازان حصار دو ساز کمانچه آلتو و عود به وسیله نوازندگان زن نواخته می‌شد. همایون شجریان در نامه‌اي نوشت: «در آخرین روزهای تمرین با مخالفت اداره کل فرهنگ و ارشاد مبنی بر حضور دو نوازنده زن در گروه همنوازان حصار مواجه شدیم به طوری که عنوان شد اگر خانم‌ها حذف و یا جایگزین شوند مجوز این کنسرت بلافاصله صادر خواهد شد. شرط یادشده از سوی گروه پذیرفته‌ نشد و کنسرت، به رغم فروش بلیت، لغو شد.»

قاسم‌اف تنها روی صحنه رفت

در کنسرت ارکستر سازهای بادی تهران در ۲۳ دي ۹۳، اجرای شب سوم عالیم قاسم‌اف با یک ساعت تاخیر برگزار شد. سرانجام قاسم‌اف در شب سوم بدون دخترش فرقانه روی صحنه رفت. سولماز بدری در این زمینه تاکید دارد که حمایت مردان و مقاومت آنها می‌تواند موثر باشد. اون که خودش آن شب برای حضور در کنسرت قاسم‌اف بلیت خریداری کرده بود گفته «وقتی دیدم فرقانه روی صحنه نیامد و قاسم‌اف تنها اجرا کرد با خودم گفتم ای کاش پدر، دختر را حمایت می‌کرد و اصلا کنسرت‌اش را اجرا نمی‌کرد.»

اجرای کنسرت سالار عقیلی در مشهد نیز با همراهی همسرش حریر شریعت‌زاده، نوازنده پیانو به سرنوشت مشابهی دچار شد. اما عقیلی نیز آن اجرا را بدون حضور پیانیست ادامه داد.

ممنوع‌الخروجی به دلیل کلیپ زنان ماه‌بانو

وز ۱۴ دی ۹۴، مجید درخشانی، آهنگساز در حالی که قصد خروج از ایران را داشت، در فرودگاه مورد سوال قرار گرفت و مطلع شد که ممنوع‌الخروج شده است. در این باره به روزنامه اعتماد گفته بود «براساس احضارها و توضیحات ماموران، متوجه شدم دلیل این برخوردها انتشار گسترده کلیپ‌های موسیقی گروه زنان ماه بانو بوده، که توجه مخاطبان زیادی را به خود جلب کرده است.» در دی‌ ماه ۹۳ نیز گروه کامکار در اصفهان نیز بدون حضور نوازندگان و اعضای زن این گروه روی سن رفت. گروه کامکار هم از جمله گروه‌های شناخته شده موسیقی در ایران به شمار می‌آید که همواره از آواز و نوازندگی زنان بهره‌مند بوده است.

چطور می‌توانیم آنها را از موسیقی حذف کنیم

علیرضا قربانی، خواننده ارکستر ملی نیز پیش از اجرای کنسرت در بهار ۹۳ در اعتراض به حذف ۶ نوازنده زن گروهش گفته بود: «همه آنها خواهران خودمان هستند. اینکه چطور می‌توانیم آنها را از موسیقی حذف کنیم، به نظر من یک‌مقدار برخورنده است و جای تفکر دارد.»

با این حال عباس صالحی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد ایران اعلام کرده بود: «از نظر ما حضور نوازنده خانم روی صحنه کنسرت‌های ارکسترال اشکالی ندارد.»

در برگزاری کنسرت نباید از نوازندگان زن استفاده شود

در بهمن ماه سال ۱۳۹۲ کنسرت گروه موسیقی سپید و سیاه به خوانندگی وحید تاج لغو شد. محمدعلی قاضی دزفولی، امام جمعه دزفول، در اين رابطه گفته بود «در برگزاری کنسرت نباید از نوازندگان زن استفاده شود.» کنسرت موسیقی احسان خواجه‌امیری نیز که قرار بود ششم و هفتم اسفند سل ۹۱ در دزفول برگزار شود در پی مخالف‌های صورت گرفته لغو شد.

۵ دی ۹۵ کنسرت پری زاد بنیامین بهادری در سالن میلاد در شرایطی روی صحنه رفت که «ملانی آوانسیان» (نوازنده ویلن سل) اجازه نیافت روی صحنه حاضر شود. بهمن ۹۶ هم بنیامین کنسرت خود در کرمان را لغو کرد. او آن موقع در صفحه اینستاگرامش نوشت «روز قبل از اجرا گفتند دو نفر به دلیل این که جنسیتشون با شما یکی نیست نمی‌تونن بیان، کلا نریم بهتره.» نگین پارسا و مژگان ابوالفتحی، دو نوازنده همکار بنیامین بهادری در پست‌های مشابهی به این ممنوعیت اعتراض کردند.

ملانی آوانسیان دستی هم در خوانندگی دارد و گاهی برخی از اجراهایش را در صفحه اینستاگرامش منتشر می‌کند.

ممنوع‌الکاری علی قمصری

دی ۹۷ هم علی قمصری، هنرمند نوازنده و آهنگساز ایرانی به خاطر اجرای «هاله سیفی زاده»، خواننده زن ایرانی در یک کنسرت ممنوع الکار شد. قمصری گفته که حکم ممنوعیت فعالیتش در ایران به صورت شفاهی اعلام شده است. این کنسرت در حالی در تالار وحدت تهران برگزار شد که به دلیل خوانندگی هاله سیفی زاده صدای سالن کاملا قطع شده بود اما او و دیگر هنرمندان بدون سیستم صوتی به برنامه خود ادامه دادند.

برخی زنان ایرانی نیز ترجیح می‌دهند با ترک وطن به توسعه هنر آوازخوانی خود بپردازند. سپیده رییس‌السادات از جمله زنان آوازخوانی است که کنسرت‌های مختلفی در گوشه و کنار جهان برپا کرده است. او اکنون در کانادا زندگی می‌کند. آساره شکارچی، سولماز بدری، ملیحه مرادی و بسیاری دیگر نیز از جمله نسل جوان زنان آواز ایران به شمار می‌آیند.

سنت‌شکنی زنان در ولایت بغلان افغانستان؛ زحل سیفی نخستین زن راننده

نظرها
euronews_icons_loading
عکس از از محمد عاطف آرین
عکس از از محمد عاطف آرین
اندازه متن Aa Aa

گزارش از محمد عاطف آرین

با آن‌که ولایت بغلان از ولایات ناامن افغانستان است و طالبان در بخش‌هایی از این ولایت فعالیت‌های تروریستی دارد، برای بانوانی که خواهان فعالیت‌های اجتماعی هستند، امیدواری‌هایی دیده می‌شود.

زحل سیفی که خود آمر جندر «معاون برابری جنسیتی» مقام ولایت بغلان است، برای اولین بار در شهر پلخمری ولایت بغلان افغانستان از بودجه شخصی خود خودرو خریده و خودش رانندگی می‌کند.

خانم سیفی در مصاحبه‌ای با خبرنگار یورونیوز در شمال افغانستان گفت: «مدت ۹ ماه می‌شود که رانندگی را شروع کرده‌ام. قبل از من شاید به مانند من دختر‌هایی که خواسته باشند در بغلان رانندگی بکنند وجود نداشت. با یک هراس و ترس و دلهره رانندگی کردن را شروع کردم. در ابتدا با موانع‌ و دیدگاه‌های عجیب و غریب خیلی از افراد در اجتماع مواجه شد‌م.»

عکس ازمحمد عاطف آرین
زحل سیفیعکس ازمحمد عاطف آرین

بغلان در شمال افغانستان واقع شده و از لحاظ ژئوپولیتیک از ولایات استراتژیک افغانستان است که ولایات شمال و شمال‌شرق را با مرکز افغانستان (کابل) وصل می‌کند.

بغلان از ولایات سنتی و ناامن افغانستان به شمار می‌رود و فرصت کارکردن، رانندگی کردن و تحصیل برای دخترها در این ولایت بسیار کم است. با آن‌که جنگ به شدت در این ولایت جریان دارد و تهدیدات امنیتی در این ولایت بیداد می‌کند، زحل سیفی از میان صدها دختر برای نخستین‌بار رانندگی را شروع کرده‌است و با این کار دست به سنت شکنی زده است.

او همچنین از دیگر زنان می‌خواهد تا به رانندگی روآورده و خودکفا شوند. او می‌گوید: «تقاضای من از همه خواهرها این است در صورتی که علاقمندی داشته باشند فامیل‌های‌شان باید آن‌ها را اجازه دهند. حالا زمانی‌است که بانوان تا حدی به حق و حقوق‌شان رسیده‌اند و این حق را باید خودشان به‌دست بیاورند. با اراده خود و با تصمیم‌گیری خود می‌توانند».

مطالب یورونیوز را در واتس‌اپ دریافت کنید

چالش های یک زن راننده در بغلان افغانستان

عکس از محمد عاطف آرین
نمای شهر پلخمری مرکز ولایت بغلانعکس از محمد عاطف آرین

خانم سیفی هم‌چنان می‌افزاید: «نگاه‌های خیلی عجیب و غریبی که مردم دارند بر خانمی که رانندگی می‌کند (زیرا این موضوع) برایشان یک موضوع خیلی نو است. حتی شاید برای بعضی‌ها هیچ قابل پذیرش نباشد. بگذارید که دیدگاه مردم در مقابل رانندگی زن‌ها تغییر بکند و شما از این حق خود برخوردار شوید.»

ولایت بغلان افغانستان یک ولایت سنتی است و در بسیاری موارد اجازه تصمیم‌گیری به زنان داده نمی‌شود، همین مساله باعث شده تا حضور زنان در ادارات برای کار و در اجتماع برای فعالیت‌های اجتماعی – فرهنگی کم باشد.

زحل سیفی می‌گوید در ابتدای رانندگی با چالش‌های زیادی در اجتماع مواجه شده‌است اما به مرور زمان این مشکل برایش عادی شده‌است. وی می‌گوید:

«برخورد مردم در ابتدا برایم خیلی ناخوشایند بود، غیر قابل تحمل بود چون بعضی مزاحمت‌ها صورت می‌گرفت اما از مسیری که من همه روزه رفت و آمد می‌کنم شاید برای کسانی که در آن مسیر هستند برای آن‌ها هم عادی شده‌باشد و برای من هم‌چنان.»
زحل سیفی

او از مردم می‌خواهد تا محیط رانندگی را برای خانم‌ها مساعد کند و از خانواده‌ها نیز درخواست دارد تا برای فعالیت و حضور زنان در اجتماع ایجاد مانع نکنند: «خواست من اول از مردم این است که بگذارند فضا را محیط را آماده بسازند بر دیگران، به سایر خانم‌هایی که علاقمندی دارند و می‌خواهند رانندگی بکنند اجازه بدهید. هم‌چنان از فامیل‌های محترم در صورتی‌که دخترهای‌شان علاقمندی دارند بگذارند که "درایوری" بکنند و این خیلی سهولت است برشان. هم از لحاظ این‌که می‌‌توانند راحت باشند، خودشان در جایی که کار داشته باشند خودشان درایوری بکنند نسبت به این‌که کس دیگری درایور آن‌ها باشد و آن‌ها را به مقصد و جای که نیازمند هستند برسانند.»

تجربه اولین رانندگی در پلخمری، مرکز ولایت بغلان

عکس از محمد عاطف آرین
نمای شهر پلخمری مرکز ولایت بغلانعکس از محمد عاطف آرین

زحل سیفی از نخستین روز رانندگی‌اش می‌گوید: «اولین‌بار من که خواستم خودم موتر/خودرو را ببرم به طرف دفترم بردم تا در ورودی، نتوانستم داخل بروم. همکارها با من هم‌کاری کردند. روز اول البته و بعد از آن هم بعضی رهنمایی‌ها را همکارهایم همرای من کردند که من بتوانم مشکلات ابتدایی را که در زمان رانندگی داشتم آن را مرفع بسازم. تمام‌شان بر من "مسیج"/پیام مثبت دادند به این‌ کارم که خوب است خودت درایوری می‌کنی و خودت مشکل خود را حل می‌سازی این خیلی خوب است نسبت به این‌که کس دیگر درایور تو بوده باشد.»

رانندگی زنان در ولایت بغلان افغانستان برای بسیاری باشندگان این شهر، نو و تازه است. بسیاری از باشندگان این ولایت به رانندگی بانو زحل سیفی به دید کوته‌ی می‌نگرند و باشندگان این ولایت به این تصور اند که زنان تنها برای کار خانه آفریده شده نه فعالیت بیرون از خانه و منزل. همین مسئله باعث شده‌است تا کمتر زنی در این ولایت دست به تابوشکنی زده و در اجتماع ظاهر شود.

عدم آگاهی باشندگان بغلان از حقوق زنان بسیاری از زنان تحصیل کرده این ولایت را خانه‌نشین کرده‌است. خانم سیفی در این مورد می‌گوید: «عدم آگاهی مردم یا عدم پذیرفتن مردم از اینکه یک خانم بخواهد رانندگی بکند با مزاحمت‌های‌شان مواجه می‌شود با نگاه‌های که آدم را از لحاظ روانی صدمه می‌رساند و تحت تاثیر قرار می‌دهد، مواجه می‌شود که من هم از شروع کارم تا فعلا با این مورد مواجه شده‌ام.»

بیشتر بخوانید:

مبارزه با تبعیض در افغانستان؛ داستان سه زن

یک زن سفیر افغانستان در ایالات متحده آمریکا شد

زنان تحصیلکرده افغانستان چگونه پوشش سنتی خود را کنار گذاشتند؟

فوتبالیست‌های زن افغان؛ از بازی در خیابان تا حضور در ورزشگاه

وضعیت زنان بغلان در دوره پساطالبان

با آن‌که سایه سنت در این ولایت پهن است اما با آن هم بانو زحل سیفی امیدوار به این است که پس از فروپاشی طالبان، زمینه درس و تحصیل بر زنان فراهم شده است. او می‌گوید: «ما تعداد زیادی از خواهرها را امروز می‌بینیم که با علاقمندی خیلی فراوان به مکتب می‌روند، به دانشگاه‌ها می‌روند و حق حقوق را که قبلا پامال شده بود در زمان سیاه طالبان تا یک‌جایی را امروز زنان به آن دست‌یافته و می‌توانند از آن استفاده بکنند».

عکس از محمد عاطف آرین
زحل سیفیعکس از محمد عاطف آرین

زحل سیفی همچنین یادآور می‌شود: «خیلی سنگین بود که من در جماعتی که در یک سرکی/جاده‌ی که مردها تقریبا می‌توانیم بگوییم ۹۹ فیصدش راننده مرد است من هم مثل آن‌ها بتوانم رانندگی بکنم، اول این برای خودم خیلی مشکل بود که من در همچنین یک جماعتی ظاهر شوم با یک موتر با یک وسیله‌ی که هیچ پیشینه نداشته.»

اداره ترافیک ولایت بغلان افغانستان از آمار مشخص خودروها در این ولایت اظهار بی‌اطلاعی نموده می‌گوید در سال ۱۳۹۷، این اداره ۹۵۲ جلد جواز را برای مردها و ۱۵ جلد جواز رانندگی را برای زنان صدور کرده‌است. این اداره هم‌چنان افزود؛ جواز‌های رانندگی‌ای که برای زنان صدور شده بیشتر آن‌ها به ولایات دیگر افغانستان منتقل شده‌اند. این در حالیست که صدها خودرو در این ولایت به صورت غیرقانونی (تاکسی و شخصی) موجود است.

به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید

سنت‌شکنی زنان در ولایت بغلان افغانستان؛ زحل سیفی نخستین زن راننده