محتوای این برنامه در حوزه جغرافیایی شما در دسترس نیست

گفتگو با یک متخصص ایرانی: با وجود اینترنت ملی همچنان می‌توان به شبکه جهانی متصل شد

Access to the comments نظرها
نگارش از یورونیوزفارسی
قطع اینترنت در ایران
قطع اینترنت در ایران   -   کپی رایت  Euronews by Canva

در یک هفته گذشته اعتراضات به مرگ مهسا امینی شدت گرفته و مانند آبان‌ماه سال ۱۳۹۸ و دیماه ۱۳۹۶، دسترسی به شبکه اینترنت، مهم‌ترین سلاح رسانه‌ای معترضان برای انتقال اطلاعات و تصاویر مختل و محدود شده است. 

بسیاری در ایران از استقرار یک شبکه اینترنت ملی و اجرای طرح موسوم به صیانت می‌گویند. اما دغدغه‌ بسیاری از شهروندان پاسخ به این سوال است: آیا با ملی شدن اینترنت، همچنان شهروندان می‌توانند با شبکه جهانی ارتباط برقرار کنند؟ برای فهم و درک بیشتر چالش‌های پیش روی مردم برای دور زدن اینترنت ملی با یکی از متخصصان ایرانی که به‌دلایل امنیتی نخواست نامش فاش بشود، گفتگو کردیم. 

ابتدا از او پرسیدیم که روند ارتباط با جهان خارج در زمانی که تنها گزینه کاربران، دسترسی به اینترنت ملی است را برایمان توضیح بدهد. 

این متخصص شبکه می‌گوید: «برای پاسخ به این سوال ابتدا مفهوم ساده ای از اینترنت را توضیح دهیم. اینترنت از یک‌سری دیوایس‌ها و ابزارهای الکتریکی که از طریق یک کد پستی منحصر به‌فردی که در محدوده‌های جغرافیایی خاصی تعریف شده‌اند تشکیل شده است. در واقع یکسری ابزارها و یا بسترهای الکترونیکی داریم که اینها به‌صورت فیزیکی یا در چارچوب پروتکل‌هایی با یکدیگر در ارتباط هستند و نحوه شناسایی و ارتباط از طریق یک کد پستی منحصر بفرد یا همان «آی پی» آدرس که در محدوده جغرافیایی تعریف شده‌اند را میسر می‌کنند.»

وی اضافه می‌کند: «بنابراین ما در محدوده جغرافیایی ایران طیف مشخصی از آی پی آدرس‌هایی داریم که اینها قابل کنترل هستند و جریان ورودی و خروجی اطلاعاتی و ارتباطی بین این ابزارهای الکترونیکی با دنیای خارج از این محدوده جغرافیایی درچارچوب این بسترها قابل کنترل هستند.»

وی تصریح می‌کند: «استفاده از وی پی ان‌ها VPN و یا برنامه‌هایی مانند مرورگر «تور»، روش‌های فنی هستند که دسترسی غیرکنترل شده‌ بر اینترنت در محدوده جغرافیایی ایران را برای ما فراهم می‌کنند. ابزارهایی مانند مرورگر تور «آی پی» آدرس ما را به یک آی پی آدرس در خارج این محدوده جغرافیایی تبدیل می‌کنند و در نتیجه ما به هر آنچه که در محدوده جغرافیایی تبدیل شده وجود دارد را برای ما قابل دسترس می کند. به عبارتی ساده تر تمامی «وی پی ان»‌ و ابزارهایی از این دست کار اصلی‌شان خروج جعلی کاربر از محدوده جغرافیایی است که او در آن زیست می کنند.»

دور زدن کامل فضای کنترلی اینترنت ملی

 متخصص ایرانی شبکه که تجربه قطع اینترنت در جریان اعتراضات آبان ۹۸ و دیماه ۹۶ را دارد می‌گوید: «برخلاف آنچه در پروپاگاندای داخلی درباره موثر بودن اینترنت ملی و استقرار کامل آن به‌طور مستقل گفته می‌شود، باید بگویم که به نظر من نمی توان کاملا یک محیط مستقل ساخت و فکر می‌کنم از طریق همان راه‌های قبلی می توان دوباره به محدوده جغرافیایی به جز محیط اینترنتی ایران دست یافت. »

وی تاکید می‌کند: «اما اتفاقی که افتاده این است که طرف مقابل(حکومت) مدتها به این فکرکرده‌اند که چگونه می‌توانند «وی پی ان» ها را که بخودی خود می‌توانند شما را ازمحدوده جغرافیایی دور کنند، کنترل کنند، چگونه می توانند مانع خروج دیتا و اطلاعات از محدوده جغرافیایی ایران بشوند و از چه طریقی ورودی اطلاعاتی را به لحاظ سخت افزاری و نرم افزاری کنترل کنند؟  در نتیجه برای خروج از این محدوده روش‌های جدیدی هم طبیعتا باید مورد توجه قرار بگیرد.»

وی درباره استراتژی‌های اصلی طرح کنترل فضای شبکه می‌گوید: «این موضوع روی سه پایه استوار هستند:  اختلال درعملکرد پیام رسان ها و کلا حوزه فعالیت وب ایجاد کنند، یا اینکه بطور کامل مانع انتقال اطلاعات در این بستر شوند و بطور ۱۰۰ درصدی آنرا کنترل کنند و یا همان کاری انجام شود که ما در آبان ۹۸ در ایران تجربه کردیم: یعنی قطع کامل اینترنت.»

قطع کامل اینترنت برای طولانی مدت ممکن نیست

این متخصص رایانه که سالها در ایران به همراه همکاران خود موفق شده بسیاری از ممنوعیت‌های تحمیلی برفضای اینترنت را دور بزند می‌گوید: «در مورد آخر، یعنی قطع اینترنت، موضوع امیدبخش این است که به شدت زیرساخت‌های نظام را تحت تاثیر قرار می‌دهد و قطع کامل اینترنت در طولانی مدت طبیعتا امکان پذیر نخواهد بود. در نتیجه در محدوده‌های زمانی خاصی ممکن است این کار را انجام دهند و تجربه شخصی من در آبان ۹۸ این بود که  با وجود غیرفعال بودن اینترنت موفق شدم با یک روش دیگر بصورت خیلی محدود به اطلاعات و جریان اطلاعاتی خارج از ایران دسترسی داشته باشم.» 

راه‌هایی برای دور زدن اختلال یا قطع اینترنت

یورونیوز: اما در صورت اختلال و یا کنترل کامل اینترنت،مانند اتفاقی که امروز در ایران بوضوح اجرایی شده است چه راه حل‌هایی وجود دارند؟

این متخصص در جواب می‌گوید: «ابتدا باید به روش‌هایی که اطلاعات در بستر اینترنت منتقل می‌شوند بپردازیم که با مفهومی بنام پروتکل‌های ارتباطی در فضای شبکه تعریف می‌شوند. دو پروتکل‌ معروف و پر استفاده HTTP و HTTPS هستند که بطور روزمره برای دسترسی به محیط وب از آن‌ها در مرورگرها BROWSER استفاده می‌کنیم.»

وی اضافه می‌کند: «طبیعتا از این طریق می‌توانیم با جعل آی پی‌ خود به مرورگرهایی مثل «تور» از طریق همین پروتکل‌های HTTP و HTTPS ، که در واقع سیستم رمز نگاری شده‌ای هستند، به دنیای خارج دسترسی داشته باشیم. »

وی درباره پروتکل‌های دیگری هم سخن می‌گوید: «پروتکل‌های دیگری هم موجود هستند که اینها در مراحل اولیه اختلال در اینترنت (مسدود کردن) معمولا بسته نمی‌شوند زیرا بسیاری از زیرساخت‌های مالی و نظامی کشور هم روی آن پروتکل‌ها مستقر هستند. در نتیجه مسدود کردن همه پروتکل‌های ارتباطی برای مدت زمان طولانی امکان‌پذیر نیست.   پروتکل‌هایی نظیر FTTP یا  FTTPS  از جمله این موارد هستند که صرفا برای انتقال فایل استفاده می‌شوند. این دست از پروتکل‌ها می توانند به ما در ارسال فایل‌های ارتباطی کمک کنند.  پروتکل‌های دیگری مانند «آر دی پی» هم موجود است که امکان دسترسی از راه دور به یک کامپیوتری خارج از شبکه ایران را فراهم می کنند. این همان راهی است که خودم در ایران در آبان ۹۸ استفاده کردم. از طریق دسترسی به سروری در خارج از ایران  براحتی توسط این پروتکل به اینترنت جهانی متصل شدم.»

بازوهای اصلی اجرایی شدن اینترنت ملی

این متخصص شبکه در ادامه می‌گوید که حکومت ایران برای استقرار اینترنت ملی، خصوصا پس از آبان ۱۳۹۸ تلاش و سرمایه گذاری عظیمی کرده است. 

او می‌گوید: «پس از آبان ۹۸، برای دسترسی به سرورهای مجازی که خارج از ایران هستند و متخصصین و کاربران داخل ایران می توانستند آن‌‌ها را خریداری کنند هم محدودیت‌هایی ایجاد شد. دیتا سنتر برج میلاد و سایر سرویس دهندگان این سرورهای خارجی امکان فروش و اجاره چنین سرورهایی را محدود کردند. یعنی بنوعی راه های خروجی و ورودی دسترسی به سرورهای خارج از ایران که از طریق ایران خریداری شده بودند را هم بستند.»

وی درباره راه حل دور زدن این محدودیت در زمان قطع اینترنت می‌گوید: « سازمان‌ها و افراد حقیقی و حقوقی که بطور مشخص امکان دسترسی به سرورهای خارجی را دارند می‌توانند با ایجاد وی پی ان های امن و ارائه راه‌های جدید ارتباطی بر روی این سرورها، آن‌ها را در اختیار کاربران قرار دهند و از این روش آنها را به جریان اطلاعات آزاد متصل کنند.» 

اینترنت ماهواره ای سلاح مقابله با طرح ملی؟

این کارشناس شبکه دراینباره می‌گوید: «به نظر می‌رسد تنها راه قطعی دور زدن اینترنت ملی پیاده سازی چنین ایده هایی خواهد بود. بدلیل اینکه دروازه‌های ورودی و خروجی دسترسی به شبکه جهانی را در چنین پلتفورم‌هایی خواهیم داشت. اما از طرف دیگری پیاده سازی و اجرای یک چنین ایده‌هایی در کوتاه مدت بدلیل گران بودن سخت‌افزارها و نیازمندی به استقرار سخت‌افزارهایی نظیر رسیورها در ایران و همین طور عدم دانش فنی عمومی برای نگاه‌داری این سخت افزارها و حتی از سوی متخصصین، باعث می‌شود که در به ثمر نشستن آن در کوتاه مدت خیلی خوش بین نباشیم. اما از طرف دیگری تجربه دسترسی به تلفن‌های ماهواره‌ای و یا ماهواره‌ها از کانال‌های غیررسمی در ایران نشان می‌دهد می‌تواند در بلند مدت به آن امیدوار بود.»

موفقیت نسبی حکومت ایران در اجرای طرح اینترنت ملی

به گفته این متخصص اینترنت: «بعد از قطعی اینترنت در آبان ۹۸ شاهد بودیم که حاکمیت دستورالعمل‌های ویژه‌ای را ابلاغ کرد. برای مثال سازمان‌های دولتی، بانک‌ها و حتی کسب و کارهای خرد فروش اینترنتی را ملزم کرد که از سرورهای فیزیکی در داخل ایران استفاده کنند. به این منظور که جزیره ایزوله و غیرقابل دسترسی را ایجاد کند که به شدت تحت کنترل باشد و تا حدود زیادی هم در این زمینه موفق بودند. 

بعد از مدتی سرورها در ایران مستقر شدند و نرم افزارهای تحت وب با استانداردهای امنیتی ویژه‌ای را تولید کردند. اکثر سازمان‌ها را نیز ملزم کردند تا در تولید نرم افزارها استانداردهای امنیتی کنترل‌کننده دسترسی به اینترنت جهانی را رعایت کنند.»

آیا گروه های هکری همچنان می‌توانند با وجود اینترنت ملی، سازمان های حکومتی را هک کنند؟

 وی اضافه می‌کند: «بدلیل اینکه ما صاحب تکنولوژی مرتبط نیستیم، چه در حوزه سخت افزاری و چه در حوزه نرم افزاری همیشه حفره های امنیتی فراوانی در سخت افزارها و نرم افزارهایی تولید داخل موجود است و این حفره ها همواره اجازه دسترسی را به هکرها می‌دهند. اما می‌شود گفت که گارد محافظتی استاندارد و مناسبی را برای عدم دسترسی از خارج بوجود آورده‌اند که نیازمند دانش تخصصی بیشتری است که برای مثال گروه‌های هکری مشهور مانند Anonymous «گمنام» دارای آن هستند.»